- Popularne wiersze Zapoteków i ich hiszpańskie tłumaczenie
- 1- Xtuí
- Wstyd
- 2- Guielú dani guí
- Oko wulkanu
- 3- Yoo lidxe ”
- Pierwszy dom
- 4- Ani naca 'ne, ani reedasilú naa
- Kim jestem, co pamiętam
- 5- Podane
- Dadaista
- 6- Mexa
- Stół
- 7- Lu ti nagana
- Wątpić
- 8- Biluxe
- To koniec
- 9- Guielú dani guí
- Oko wulkanu
- 10- Bidóo Bizáa
- Bóg stwórcy
- Bibliografia
Zapotekowie to rdzenni mieszkańcy południowego Meksyku, szczególnie w dzisiejszych południowych stanach Oaxaca, Puebla i Guerrero. Ta rdzenna grupa pochodzi z czasów prekolumbijskich, kiedy to miała wielkie znaczenie w regionie, z wielkim rozwojem kulturowym, w którym można podkreślić w pełni rozwinięty system pisma.
Obecnie w Meksyku i Stanach Zjednoczonych jest około 800 000 Zapoteków, którzy zadbali o to, by ich kultura i język były świeże i nienaruszone oraz przekazywały je nowym pokoleniom.

Wazon Zapotec
Z tego powodu istnieje dziś wiele utworów literackich Zapoteków, wśród których wiersze się wyróżniają.
Popularne wiersze Zapoteków i ich hiszpańskie tłumaczenie
Oto kilka tekstów wierszy Zapoteków w ich oryginalnym języku i przetłumaczonych na język hiszpański.
1- Xtuí
Gula'qui 'xtuxhu
beeu guielúlu ”
ne bichuugu „xtuí nucachilú
ndaani „xpidola yulu”.
Biina „guiehuana” daabilú ”
od ra guixiá dxaapahuiini „nuu ndaani” guielulu ”.
Wstyd
Postaw na krawędzi
księżyc nad twoimi oczami
i wyciąć wstyd, który skrywa
na twojej ziemi marmurowej.
Płacz zakopane lustra
aż dziewczyna zniknie.
2- Guielú dani guí
Ndaani 'ti le' yuze zuguaa
cagaañe guidxilayú ne dxita ñee:
głowa naa.
Naa ridide „nisiaase” luguiá „ti za guiba”
ne riuaabie 'ra nuume.
Oko wulkanu
Na ringu byk
drapać świat kopytami:
czeka na mnie.
Śpię na chmurze
i rzucam się.
3- Yoo lidxe ”
Dxi guca „nahuiini” guse „ndaani” na „jñaa biida”
sica beeu ndaani „ladxi'do„ guibá ”.
Luuna 'stidu xiaa ni biree ndaani' xpichu 'yaga bioongo'.
Gudxite nia 'strompi'pi' bine 'laa za
ne guie 'sti matamoro gúca behua xiñaa bitua'dxi riguíte nia' ca bizana '.
Sica rucuiidxicabe benda buaa lu gubidxa zacaca gusidu lu daa
galaa íque lagadu rasi belecrú.
Cayaca gueta suquii, cadiee doo ria ’ne guixhe, cayaca guendaró,
cayaba nisaguie guidxilayú, rucha'huidu dxuladi,
ne ndaani 'ti xiga ndo'pa' ri de'du telayú.
Pierwszy dom
Jako dziecko spałem w ramionach babci
Jak księżyc w sercu nieba
Łóżko: bawełna, która wyszła z owocu pochote.
Zrobiłem olej z drzew i sprzedałem moim przyjaciołom
jak czerwony lucjan ekstrawagancki kwiat.
Jak krewetki wysychają na słońcu, więc wyciągnęliśmy się na macie.
Nad naszymi powiekami spał krzyż gwiazd.
Tortille comiscal, barwione przędze na hamaki,
pożywienie przygotowano ze szczęścia mżawki na ziemi,
ubijamy czekoladę,
iw wielkiej tykwie podawali nam o świcie.
4- Ani naca 'ne, ani reedasilú naa
Ti mani 'nasisi napa xhiaa ne riguite.
Ti ngueengue rui 'diidxa' ne riabirí guidiladi
naca 'ti badudxaapa' huiini 'biruche dxiña cana gutoo ne qui nindisa ni
ti dxita bere yaase „riza guidilade” ne rucuaani naa.
Rucaa xiee ti yoo beñe zuba cue 'lidxe',
naca 'layú ne guirá lidxi.
Ti bandá ’gudindenecabe
ti miati 'nalase' zuguaa chaahui'galaa gui'xhi 'ró.
Ti bacuxu „sti nisa, sti yaga guie”, cadi sti binni.
Naca 'tini bi'na' Xabizende.
Naca 'ti bereleele bitixhie'cabe diidxa' gulené.
Kim jestem, co pamiętam
Wolność, która figlarnie i nie stała się brzydka.
Wrażliwość gadającej papugi,
Jestem dziewczyną, która upuszcza swoje cocadas i ich nie podnosi
Przebiega przeze mnie czarne kurze jajo i budzi się.
Jestem nosem, który pachnie gliną z domu po drugiej stronie ulicy
dziedziniec i wszystkie jego domy.
Zbesztane zdjęcie
cienka linia pośrodku dżungli.
Kwiat do wody, do innych kwiatów, a nie do ludzi.
Jestem żywicą, którą płakał Saint Vincent.
Jestem kulikiem, który zagłuszył swoją pieśń w innym języku.
5- Podane
Pa ñanda niniá 'luguiaa
xa badudxaapa 'huiini' nayati guielú,
niziee ': ti chalupa stibe,
you duubi 'nutiee sica ti pe'pe' yaase ',
ssać neza guelaguidi ñapa ebiá naguchi ruzaani ”
ne dxiña biadxi dondo ñado guenda stibe xa'na 'ti yaga bioongo'.
Nuzuguaa 'jmá guie' xtiá ne guie 'daana' ra lidxibe
nga nga ñaca xpidaanibe
you guide ni ñuuya 'laabe
ñanaxhii gupa naxhi cayale gasi guidiladibe.
Dadaista
Gdybym mógł iść na targ
z dziewczyną o bladych oczach,
Kupiłbym mu: loterię,
pióro w kolorze ciemnego jicaco,
sandały ze złotymi klamrami
i aby jego nahual jadł pod drzewem ceiba,
kwaśny gąszcz śliwek.
Obijała swój dom pęczkami bazylii i kordoncillo,
to byłby jego huipil
i każdy, kto na nią spojrzał
Kochałabym ją za wieczną rosę na jej ciele.
6- Mexa
Bisa’bi cabee naa ”
cue „ti bitoope dxa” birí naxhiñaa ndaani ”
ra Cáru 'gúcani dé ni bidié ne nisa roonde' xti 'gueta biade.
Lú mexa „bizaacabe xhuga ne ti guiiba”, gudaañecabe lú yaga
ani bisiganinecabe binni nayaase „guidiladi, ani rini” chupa neza diiidxa ”.
Bixelecabe chiqué ne ni ti guidxi qui nuchiña laacabe.
Xa'na 'dani beedxe'
biyube 'ti guisu dxa' guiiba yaachi
ti núchibi dxiibi xtinne ”
ne ti nisa candaabi „bixhiá ndaani” bíga „guielua”
guirá xixe guie 'huayuuya' lu sa 'guiidxi.
Stół
Zostałem opuszczony
obok kraba pełnego czerwonych mrówek
później były proszkiem do malowania szlamem nopal.
Ze stołu porysowany wyżłobieniami: drzeworyt, który brudził ciszę
na skórach dwujęzycznych i brązowych.
Wtedy był dystans
geografia nie przyniosła korzyści słowu.
Pod cerro del tigre
Szukałem skarbu, aby okiełznać swój strach
az mojego lewego oka usunięto ciecz magmową
wszystkie kwiaty, które widziałem w maju.
7- Lu ti nagana
Lu ti neza
do dupy
nagu'xhugá
zuguaa ”.
Tobi ri '
nadxii naa,
xtobi ca
nadxiee laa.
Nisaguié
nisaguié,
gudiibixendxe
ladxiduá ”.
Gubidxaguié ”,
gubidxaguié ”,
binduuba „gu'xhu”
ndaani „bizaluá”.
Wątpić
Na drodze
To widelce,
zmieszany
Znajduję siebie.
Jest
Kocha mnie,
Kocham ją.
Deszcz,
Deszcz,
Pierz z wielką starannością
Moja dusza.
Kwitnące słońce
Kwitnące słońce
Wymieść dym
Moich oczu.
8- Biluxe
Biluxe
Ne ngasi nga laani.
Lu neza zadxaagalulu ”
Ca ni bidxagalú cou '
Biá 'dxi
Gúcalu „bandá” xtibe;
Ti bi'cu ', ti bihui,
Ti binni.
Gasti 'zadxaa
Ne laaca ca bigose
Guxhuuna „íquelu”
Gusiquichi ique badunguiiu
Bichaabe lii.
Ne laaca decheyoo
Bizucánelu 'laabe
Gusicabe guendarusiaanda 'xtibe.
Gasti 'zadxaa.
Lii siou „nga zusácalu”
Guidxilayú ma qui gapa
Xiñee guireexieque,
Ma qui gapa xiñee
quiidxi guendanabani.
Ne zoyaalu 'guendanabani xtilu',
Ladxide'lo zapapa
Bia ’qui guchendaxhiaasi layú
Ne nalu „ne ñeelu”
Zusiaandu „laaca”,
Qui zánnalu paraa zuhuaalu ”,
Ne nisi lulu ”, nisi nalu”
Przewodnik Zaniibihuati „ne guete”.
To koniec
To koniec
i to wszystko.
Na twoich schodach znajdziesz
te same rzeczy, które znalazłeś
w ciągu dni
że byłeś jego cieniem;
Pies, świnia,
osoba.
Nic się nie zmieni
i te same marchewki
że pobrudzili ci głowę
wybielić młodzieńca
to zajęło twoje miejsce.
I za domem
gdzie oni kłamali
ona rozwiąże swoje zapomnienie.
Nic się nie zmieni,
jakkolwiek będziesz przypuszczać
to już nie ma sensu
ruch ziemi,
nie ma więcej powodów
trzymać się życia.
I ugryziesz swoją męskość
twoje serce będzie wibrować
Ze skrzydłami, które mają uderzyć o ziemię
Twoje ramiona i nogi
zapomnisz o nich,
zagubiony na twoim miejscu
zobaczysz, jak poruszasz się głupio
oczy i ramiona z północy na południe.
9- Guielú dani guí
Ndaani'ti le 'yuze zuguaa
cagaañe guidxilayú ne dxita ñee: naa
head.
Naa ridide 'nisiaase' luguiá 'ti za guiba'
ne riuaabie'ra nuume.
Oko wulkanu
Na ringu byk
drapie świat kopytami:
czeka na mnie.
Śpię na chmurze
i rzucam się.
10- Bidóo Bizáa
Bixhóoze duu née rigóola
lii bizáa lúu guiráa níi:
cáa xhíixha zíizi née naróoba.
Gubíidxa z domu stúuxu quiráati,
béeu z domu cáahui quiráati,
pokonał go guíi guibáa.
Bíinu cáa níisa doo née guíigu,
níisa layúu dáagu née níisa pii.
Cáa daani née guide,
bidxíiña née bennda,
máani ripáapa née buupu,
bíi, dxíi, biáani,
bandáa, laadxi doo.
Binni laaze née béedxe guéenda,
léempa néexhe náa née guéeu níidi.
Bizáa lúu guennda nacháahui née guennda xhíihui,
raa dxíiba lúu náa née ráa bidíiñe,
guennda nayéeche née guennda gúuti,
guennda nabáani née guennda nanalácuadxi naca.
Jnáadxi duu lii Bidóo Záa:
naaca níiru cáa xníiru íiza.
Bóg stwórcy
Mistrzu i panie
, że stworzyłeś wszystko:
rzeczy proste i wielkie.
Słońce ze swoimi wiecznymi promieniami,
księżyc z nieskończonymi cieniami,
gwiazdy, niebo.
Ty stworzyłeś morza i rzeki,
laguny i kałuże.
Góry i kwiaty,
jelenie i ryby,
ptaki i piana,
wiatr, dzień, światło,
cienie, dusza.
Słaby człowiek i sprytny tygrys,
przebiegły królik i głupi kojot.
Stworzyliście razem dobro i zło,
triumf i porażkę,
radość i śmierć,
życie i nienawiść.
Kochamy Cię, Boże Zapoteków:
pierwszy z pierwszych wieków.
Bibliografia
- Ludzie Zapoteków, kultura Zapoteków i języki Zapoteków. Odzyskany z es.wikipedia.org
- David Gutierrez. Poezja Zapoteków, nowatorski język. Odzyskany z capitalmexico.com.mx
- María de los Ángeles Romero Frizzi (2003). Pismo Zapoteków: 2500 lat historii. Conaculta. Meksyk.
- Wiersz w języku Zapotec. Odzyskany z mexicanisimo.com.mx
- Wiersze miłosne z języka Zapoteków. Victor Terán. Odzyskany z zocalopoets.com
- Dwujęzyczna poezja zapotecko-hiszpańska. Natalia Toledo. Odzyskany z lexia.com.ar
- Wiersz w języku Zapoteków. Odzyskany z seriealfa.com.
