10 ORYGINALNYCH I PRZETŁUMACZONYCH WIERSZY ZAPOTEKÓW - LITERATURA - 2026

Zapotekowie to rdzenni mieszkańcy południowego Meksyku, szczególnie w dzisiejszych południowych stanach Oaxaca, Puebla i Guerrero. Ta rdzenna grupa pochodzi z czasów prekolumbijskich, kiedy to miała wielkie znaczenie w regionie, z wielkim rozwojem kulturowym, w którym można podkreślić w pełni rozwinięty system pisma.

Obecnie w Meksyku i Stanach Zjednoczonych jest około 800 000 Zapoteków, którzy zadbali o to, by ich kultura i język były świeże i nienaruszone oraz przekazywały je nowym pokoleniom.

Wazon Zapotec

Z tego powodu istnieje dziś wiele utworów literackich Zapoteków, wśród których wiersze się wyróżniają.

Popularne wiersze Zapoteków i ich hiszpańskie tłumaczenie

Oto kilka tekstów wierszy Zapoteków w ich oryginalnym języku i przetłumaczonych na język hiszpański.

1- Xtuí

Gula'qui 'xtuxhu

beeu guielúlu ”

ne bichuugu „xtuí nucachilú

ndaani „xpidola yulu”.

Biina „guiehuana” daabilú ”

od ra guixiá dxaapahuiini „nuu ndaani” guielulu ”.

Wstyd

Postaw na krawędzi

księżyc nad twoimi oczami

i wyciąć wstyd, który skrywa

na twojej ziemi marmurowej.

Płacz zakopane lustra

aż dziewczyna zniknie.

2- Guielú dani guí

Ndaani 'ti le' yuze zuguaa

cagaañe guidxilayú ne dxita ñee:

głowa naa.

Naa ridide „nisiaase” luguiá „ti za guiba”

ne riuaabie 'ra nuume.

Oko wulkanu

Na ringu byk

drapać świat kopytami:

czeka na mnie.

Śpię na chmurze

i rzucam się.

3- Yoo lidxe ”

Dxi guca „nahuiini” guse „ndaani” na „jñaa biida”

sica beeu ndaani „ladxi'do„ guibá ”.

Luuna 'stidu xiaa ni biree ndaani' xpichu 'yaga bioongo'.

Gudxite nia 'strompi'pi' bine 'laa za

ne guie 'sti matamoro gúca behua xiñaa bitua'dxi riguíte nia' ca bizana '.

Sica rucuiidxicabe benda buaa lu gubidxa zacaca gusidu lu daa

galaa íque lagadu rasi belecrú.

Cayaca gueta suquii, cadiee doo ria ’ne guixhe, cayaca guendaró,

cayaba nisaguie guidxilayú, rucha'huidu dxuladi,

ne ndaani 'ti xiga ndo'pa' ri de'du telayú.

Pierwszy dom

Jako dziecko spałem w ramionach babci

Jak księżyc w sercu nieba

Łóżko: bawełna, która wyszła z owocu pochote.

Zrobiłem olej z drzew i sprzedałem moim przyjaciołom

jak czerwony lucjan ekstrawagancki kwiat.

Jak krewetki wysychają na słońcu, więc wyciągnęliśmy się na macie.

Nad naszymi powiekami spał krzyż gwiazd.

Tortille comiscal, barwione przędze na hamaki,

pożywienie przygotowano ze szczęścia mżawki na ziemi,

ubijamy czekoladę,

iw wielkiej tykwie podawali nam o świcie.

4- Ani naca 'ne, ani reedasilú naa

Ti mani 'nasisi napa xhiaa ne riguite.

Ti ngueengue rui 'diidxa' ne riabirí guidiladi

naca 'ti badudxaapa' huiini 'biruche dxiña cana gutoo ne qui nindisa ni

ti dxita bere yaase „riza guidilade” ne rucuaani naa.

Rucaa xiee ti yoo beñe zuba cue 'lidxe',

naca 'layú ne guirá lidxi.

Ti bandá ’gudindenecabe

ti miati 'nalase' zuguaa chaahui'galaa gui'xhi 'ró.

Ti bacuxu „sti nisa, sti yaga guie”, cadi sti binni.

Naca 'tini bi'na' Xabizende.

Naca 'ti bereleele bitixhie'cabe diidxa' gulené.

Kim jestem, co pamiętam

Wolność, która figlarnie i nie stała się brzydka.

Wrażliwość gadającej papugi,

Jestem dziewczyną, która upuszcza swoje cocadas i ich nie podnosi

Przebiega przeze mnie czarne kurze jajo i budzi się.

Jestem nosem, który pachnie gliną z domu po drugiej stronie ulicy

dziedziniec i wszystkie jego domy.

Zbesztane zdjęcie

cienka linia pośrodku dżungli.

Kwiat do wody, do innych kwiatów, a nie do ludzi.

Jestem żywicą, którą płakał Saint Vincent.

Jestem kulikiem, który zagłuszył swoją pieśń w innym języku.

5- Podane

Pa ñanda niniá 'luguiaa

xa badudxaapa 'huiini' nayati guielú,

niziee ': ti chalupa stibe,

you duubi 'nutiee sica ti pe'pe' yaase ',

ssać neza guelaguidi ñapa ebiá naguchi ruzaani ”

ne dxiña biadxi dondo ñado guenda stibe xa'na 'ti yaga bioongo'.

Nuzuguaa 'jmá guie' xtiá ne guie 'daana' ra lidxibe

nga nga ñaca xpidaanibe

you guide ni ñuuya 'laabe

ñanaxhii gupa naxhi cayale gasi guidiladibe.

Dadaista

Gdybym mógł iść na targ

z dziewczyną o bladych oczach,

Kupiłbym mu: loterię,

pióro w kolorze ciemnego jicaco,

sandały ze złotymi klamrami

i aby jego nahual jadł pod drzewem ceiba,

kwaśny gąszcz śliwek.

Obijała swój dom pęczkami bazylii i kordoncillo,

to byłby jego huipil

i każdy, kto na nią spojrzał

Kochałabym ją za wieczną rosę na jej ciele.

6- Mexa

Bisa’bi cabee naa ”

cue „ti bitoope dxa” birí naxhiñaa ndaani ”

ra Cáru 'gúcani dé ni bidié ne nisa roonde' xti 'gueta biade.

Lú mexa „bizaacabe xhuga ne ti guiiba”, gudaañecabe lú yaga

ani bisiganinecabe binni nayaase „guidiladi, ani rini” chupa neza diiidxa ”.

Bixelecabe chiqué ne ni ti guidxi qui nuchiña laacabe.

Xa'na 'dani beedxe'

biyube 'ti guisu dxa' guiiba yaachi

ti núchibi dxiibi xtinne ”

ne ti nisa candaabi „bixhiá ndaani” bíga „guielua”

guirá xixe guie 'huayuuya' lu sa 'guiidxi.

Stół

Zostałem opuszczony

obok kraba pełnego czerwonych mrówek

później były proszkiem do malowania szlamem nopal.

Ze stołu porysowany wyżłobieniami: drzeworyt, który brudził ciszę

na skórach dwujęzycznych i brązowych.

Wtedy był dystans

geografia nie przyniosła korzyści słowu.

Pod cerro del tigre

Szukałem skarbu, aby okiełznać swój strach

az mojego lewego oka usunięto ciecz magmową

wszystkie kwiaty, które widziałem w maju.

7- Lu ti nagana

Lu ti neza

do dupy

nagu'xhugá

zuguaa ”.

Tobi ri '

nadxii naa,

xtobi ca

nadxiee laa.

Nisaguié

nisaguié,

gudiibixendxe

ladxiduá ”.

Gubidxaguié ”,

gubidxaguié ”,

binduuba „gu'xhu”

ndaani „bizaluá”.

Wątpić

Na drodze

To widelce,

zmieszany

Znajduję siebie.

Jest

Kocha mnie,

Kocham ją.

Deszcz,

Deszcz,

Pierz z wielką starannością

Moja dusza.

Kwitnące słońce

Kwitnące słońce

Wymieść dym

Moich oczu.

8- Biluxe

Biluxe

Ne ngasi nga laani.

Lu neza zadxaagalulu ”

Ca ni bidxagalú cou '

Biá 'dxi

Gúcalu „bandá” xtibe;

Ti bi'cu ', ti bihui,

Ti binni.

Gasti 'zadxaa

Ne laaca ca bigose

Guxhuuna „íquelu”

Gusiquichi ique badunguiiu

Bichaabe lii.

Ne laaca decheyoo

Bizucánelu 'laabe

Gusicabe guendarusiaanda 'xtibe.

Gasti 'zadxaa.

Lii siou „nga zusácalu”

Guidxilayú ma qui gapa

Xiñee guireexieque,

Ma qui gapa xiñee

quiidxi guendanabani.

Ne zoyaalu 'guendanabani xtilu',

Ladxide'lo zapapa

Bia ’qui guchendaxhiaasi layú

Ne nalu „ne ñeelu”

Zusiaandu „laaca”,

Qui zánnalu paraa zuhuaalu ”,

Ne nisi lulu ”, nisi nalu”

Przewodnik Zaniibihuati „ne guete”.

To koniec

To koniec

i to wszystko.

Na twoich schodach znajdziesz

te same rzeczy, które znalazłeś

w ciągu dni

że byłeś jego cieniem;

Pies, świnia,

osoba.

Nic się nie zmieni

i te same marchewki

że pobrudzili ci głowę

wybielić młodzieńca

to zajęło twoje miejsce.

I za domem

gdzie oni kłamali

ona rozwiąże swoje zapomnienie.

Nic się nie zmieni,

jakkolwiek będziesz przypuszczać

to już nie ma sensu

ruch ziemi,

nie ma więcej powodów

trzymać się życia.

I ugryziesz swoją męskość

twoje serce będzie wibrować

Ze skrzydłami, które mają uderzyć o ziemię

Twoje ramiona i nogi

zapomnisz o nich,

zagubiony na twoim miejscu

zobaczysz, jak poruszasz się głupio

oczy i ramiona z północy na południe.

9- Guielú dani guí

Ndaani'ti le 'yuze zuguaa
cagaañe guidxilayú ne dxita ñee: naa
head.
Naa ridide 'nisiaase' luguiá 'ti za guiba'
ne riuaabie'ra nuume.

Oko wulkanu

Na ringu byk
drapie świat kopytami:
czeka na mnie.
Śpię na chmurze
i rzucam się.

10- Bidóo Bizáa

Bixhóoze duu née rigóola
lii bizáa lúu guiráa níi:
cáa xhíixha zíizi née naróoba.
Gubíidxa z domu stúuxu quiráati,
béeu z domu cáahui quiráati,
pokonał go guíi guibáa.
Bíinu cáa níisa doo née guíigu,
níisa layúu dáagu née níisa pii.
Cáa daani née guide,
bidxíiña née bennda,
máani ripáapa née buupu,
bíi, dxíi, biáani,
bandáa, laadxi doo.
Binni laaze née béedxe guéenda,
léempa néexhe náa née guéeu níidi.
Bizáa lúu guennda nacháahui née guennda xhíihui,
raa dxíiba lúu náa née ráa bidíiñe,
guennda nayéeche née guennda gúuti,
guennda nabáani née guennda nanalácuadxi naca.
Jnáadxi duu lii Bidóo Záa:
naaca níiru cáa xníiru íiza.

Bóg stwórcy

Mistrzu i panie
, że stworzyłeś wszystko:
rzeczy proste i wielkie.
Słońce ze swoimi wiecznymi promieniami,
księżyc z nieskończonymi cieniami,
gwiazdy, niebo.
Ty stworzyłeś morza i rzeki,
laguny i kałuże.
Góry i kwiaty,
jelenie i ryby,
ptaki i piana,
wiatr, dzień, światło,
cienie, dusza.
Słaby człowiek i sprytny tygrys,
przebiegły królik i głupi kojot.
Stworzyliście razem dobro i zło,
triumf i porażkę,
radość i śmierć,
życie i nienawiść.
Kochamy Cię, Boże Zapoteków:
pierwszy z pierwszych wieków.

Bibliografia

1. Ludzie Zapoteków, kultura Zapoteków i języki Zapoteków. Odzyskany z es.wikipedia.org
2. David Gutierrez. Poezja Zapoteków, nowatorski język. Odzyskany z capitalmexico.com.mx
3. María de los Ángeles Romero Frizzi (2003). Pismo Zapoteków: 2500 lat historii. Conaculta. Meksyk.
4. Wiersz w języku Zapotec. Odzyskany z mexicanisimo.com.mx
5. Wiersze miłosne z języka Zapoteków. Victor Terán. Odzyskany z zocalopoets.com
6. Dwujęzyczna poezja zapotecko-hiszpańska. Natalia Toledo. Odzyskany z lexia.com.ar
7. Wiersz w języku Zapoteków. Odzyskany z seriealfa.com.