SPASTYCZNOŚĆ: OBJAWY, PRZYCZYNY I LECZENIE - NEUROPSYCHOLOGIA - 2026

Spastyczność jest chorobą, w której występuje nieprawidłowy wzrost napięcia mięśniowego, czyli sztywność mięśni. Ten objaw w wielu przypadkach przeszkadza w ruchu lub produkcji języka i jest związany z bólem lub dyskomfortem postawy.

Zwykle spastyczność jest często uważana za zaburzenie typu motorycznego związane z różnymi chorobami i niepełnosprawnościami. Jego przyczyną jest uszkodzenie lub uszkodzenie ścieżek nerwowych, które kontrolują ruchy mięśni, powodując wzrost napięcia mięśniowego, a tym samym utrudniając lub uniemożliwiając częściowy / całkowity ruch dotkniętych grup mięśni.

Ponadto spastyczność pojawia się zwykle jako jeden z objawów niektórych z następujących schorzeń: urazów rdzenia kręgowego, stwardnienia rozsianego, porażenia mózgowego, udaru, urazu głowy, stwardnienia zanikowego bocznego, dziedzicznych paraplegii spastycznych i niektórych patologii metabolicznych. takie jak adrenoleukodystrofia, fenyloketonuria i choroba Krabbe.

Na poziomie klinicznym objawowy obraz spastyczności może być różny, od wzmożonego napięcia (nieprawidłowego wzrostu napięcia mięśniowego), klonusa (gwałtowne i nagłe skurcze mięśni), przesadnych odruchów, skurczów mięśni, mimowolnego zamykania nóg, po obecność przykurczów.

W niektórych przypadkach spastyczność może objawiać się łagodną sztywnością mięśni, jednak w wielu innych pojawiają się intensywne, bolesne i niekontrolowane skurcze mięśni.

Ten stan chorobowy może znacząco wpływać zarówno na wykonywanie codziennych czynności (chodzenie, jedzenie, mówienie itp.), Jak i na ewolucję rehabilitacji fizycznej w przypadku niektórych schorzeń.

Co to jest spastyczność?

Spastyczność to zaburzenie typu motorycznego, w którym pewne grupy mięśni kurczą się w sposób ciągły, powodując napięcie i sztywność mięśni.

Spastyczność może być łagodna, uczucie napięcia mięśni lub może zostać zaostrzona przez wytworzenie znacznej sztywności mięśni, mimowolnych skurczów lub gwałtownych ruchów.

Zwykle ta zmiana może powodować ból lub dyskomfort i zakłócać codzienne czynności, będąc przeszkodą w chodzeniu, siedzeniu, przyjmowaniu wygodnej pozycji, a nawet spaniu.

Osoby cierpiące na tę patologię często opisują ją jako: „uczucie ciężkości i sztywności nóg lub rąk”, „sztywność nóg”, „jak gdyby nieść kilka kilogramów na nogach lub rękach”, „trudności z podnoszeniem stopy podczas chodzenia ”itp.

Oprócz terminu spastyczność w medycynie często używa się innych terminów, takich jak sztywność mięśni lub hipertonia, w odniesieniu do tej patologii.

W przypadku hipertonii pracownicy służby zdrowia określają ją jako patologiczne podwyższenie napięcia mięśniowego, czyli trwałe skurcze mięśnia i rozróżniają dwa typy.

• Statyczny: podwyższone napięcie mięśniowe występuje niezależnie od aktywności ciała, można je zaobserwować w każdej pozycji.
• Dynamiczny: sztywność mięśni występuje tylko w określonych sytuacjach i zwykle jest zmienna. Zwykle pojawia się przy zmianie pozycji, w
  obecności bolesnych bodźców lub podczas wykonywania ruchów dobrowolnych m.in.

Kogo dotyka spastyczność?

Spastyczność może dotknąć każdego, niezależnie od grupy wiekowej, płci czy innych cech socjodemograficznych. Dlatego możemy znaleźć przypadki spastyczności u dzieci, młodzieży, dorosłych czy osób starszych.

Profil zaangażowania klinicznego jest zwykle niezwykle zróżnicowany, ponieważ jest to zaburzenie ruchowe, które można znaleźć w symptomatologii wielu różnych patologii, zarówno wrodzonych, nabytych, jak i neurodegeneracyjnych.

Amerykańskie Stowarzyszenie Chirurgów Neurologicznych (2006) wskazuje, że spastyczność dotyka około 12 milionów ludzi na całym świecie, przy czym najczęstszymi przyczynami są porażenie mózgowe i stwardnienie rozsiane.

W szczególności spastyczność jest uważana za jeden z najczęstszych objawów stwardnienia rozsianego (SM). Badanie przeprowadzone przez North American Consortium of Multiple Scerosis (2001) wykazało, że około 84% ankietowanych osób ze stwardnieniem rozsianym miało spastyczność w pewnym momencie swojego przebiegu klinicznego.

W przypadku mózgowego porażenia dziecięcego szacuje się, że około 80% dotkniętych nim osób ma różny stopień spastyczności. W Stanach Zjednoczonych może to dotyczyć około 400 000 osób.

Objawy

Chociaż objawy spastyczności różnią się znacznie u osób dotkniętych chorobą, możemy wskazać niektóre z najczęstszych:

• Nagłe mimowolne zgięcia lub wyprosty którejkolwiek z kończyn.
• Ciągnie główne grupy mięśni: klatka piersiowa, plecy, brzuch itp.
• Skurcze mięśni lub nadreaktywne odruchy.
• Sztywność mięśni w stanie spoczynku.
• Trudność w rozluźnieniu lub rozciągnięciu grup mięśni.
• Napięcie różnych grup mięśni podczas aktywności.
• Trudność lub niemożność kontrolowania dobrowolnych ruchów.
• Clonus: mimowolne, powtarzające się i rytmiczne skurcze / rozluźnienie dotkniętych mięśni.
• Ból mięśni i stawów

Które obszary ciała są najbardziej dotknięte?

Chociaż może wpływać na duże grupy mięśni, spastyczność występuje najczęściej w przypadku:

• Kończyny dolne : spastyczność kończyn dolnych dotyczy głównie mięśni prostowników mięśnia czworogłowego, łydek oraz przywodzicieli biodra.
• Kończyny górne : W przypadku ramion spastyczność dotyczy głównie mięśni zginaczy palców, nadgarstka, bicepsa i przywodzicieli barku.

Z tego powodu możliwe jest również zaobserwowanie nieprawidłowych wzorców postawy: między innymi zgięcie biodra do wewnątrz, czubek stóp w dół, zgięcie kolan.

Przyczyny

Połączenia nerwowe między rdzeniem kręgowym a mózgiem są częścią złożonego obwodu transmisji informacji, który kontroluje nasze ruchy.

Wszystkie informacje o procesach i odczuciach, takich jak dotyk, ruch lub rozciąganie mięśni, są przekazywane z rdzenia kręgowego do mózgu.

Mózg jest odpowiedzialny za interpretację wszystkich informacji, które do niego docierają, i opracowuje odpowiedź w postaci instrukcji przez rdzeń kręgowy, kontrolując w ten sposób nasze ruchy.

Kiedy dochodzi do poważnych urazów i uszkodzeń dróg nerwowych zaangażowanych w kontrolę ruchu i grup mięśni, jednym z objawów, które mogą się rozwinąć, jest spastyczność.

Po urazie normalny przepływ informacji-odpowiedzi zostaje zakłócony, wiadomość może nie dotrzeć do mózgu lub mózg może nie wytworzyć skutecznej odpowiedzi. Dlatego spastyczność może pojawić się, gdy uszkodzenie występuje zarówno w mózgu, jak i rdzeniu kręgowym.

Kiedy urazy są ograniczone do obszarów mózgu, spastyczność wpłynie głównie na zgięcie kończyn górnych i wyprostowanie kończyn dolnych; wręcz przeciwnie, jeśli uraz dotyczy różnych obszarów rdzenia kręgowego, spastyczność będzie widoczna w postaci zgięcia i przywodzenia kończyn górnych.

W przypadku spastyczności opisano różne patologie, które będą wpływać na ścieżki kontrolujące ruch:

• Porażenie mózgowe (CP).
• Stwardnienie rozsiane (SM).
• Uraz głowy (TBI).
• Uderzenie.
• Uszkodzenia rdzenia kręgowego.
• Zapalenie mózgu.
• Zapalenie opon mózgowych.
• Stwardnienie zanikowe boczne (ALS).
• Fenyloketonuria

Czy spastyczność jest zawsze obecna?

Nasilenie spastyczności jest bardzo zróżnicowane, od łagodnego, umiarkowanego do ciężkiego. Jest to również stan chorobowy zmienny w ciągu dnia, w wielu przypadkach jego występowanie uzależnione jest od zajmowanego stanowiska lub wykonywanej czynności.

Co więcej, czynniki środowiskowe i psychologiczne mają również wpływ na postrzeganie bólu.

Czynniki zwiększające napięcie mięśniowe lub spastyczność

Zidentyfikowano pewne zdarzenia, działania lub okoliczności, które mają tendencję do zwiększania ciężkości i występowania spastyczności:

• Poruszaj nogami lub rękami.
• Rozciągnij mięśnie.
• Patologie skóry: podrażnienie, zaczerwienienie, pokrzywka itp.
• Odleżyny
• Pełna infekcja pęcherza lub dróg moczowych.
• Zaparcie.
• Złamania i inne urazy mięśni.

Diagnoza

Gdy dana osoba cierpi na którykolwiek z wyżej wymienionych stanów etiologicznych (porażenie mózgowe, stwardnienie rozsiane itp.), Może wystąpić zarówno osłabienie mięśni, jak i wzmożone napięcie.

Dokładne rozpoznanie spastyczności wymaga zarówno szczegółowego wywiadu pacjenta, jak i szczegółowego badania fizykalnego.

Wielu lekarzy uważa, że ​​należy ocenić następujące obszary:

• Napięcie mięśni : według zmodyfikowanej skali Ashwortha.
• Równowaga stawów : poprzez pomiar kątów stawów.
• Selektywna kontrola motoryczna : poprzez obserwację zdolności wykonywania różnych ruchów.
• Zdolność funkcjonalna : mierzy się wykonywanie codziennych czynności.
• Analiza chodu : jest mierzona poprzez bezpośrednią obserwację chodu.
• Skurcze mięśni : przez skalę skurczu.
• Ból : poprzez wizualną skalę analogową.
• Subiektywna ocena globalna : poprzez skalę oceny typu Likerta.
• Wzorzec obserwacji : poprzez badanie fizyczne.

Powiązane komplikacje

U wielu osób cierpiących na spastyczność występuje szereg problemów lub negatywnych aspektów związanych z tą chorobą:

• Trudność lub niemożność wykonywania czynności, które wymagają dobrowolnej aktywności mięśni.
• Obecność nieprawidłowych wzorców postawy.
• Trudności w chodzeniu, zaburzenia chodu.
• Trudność lub niemożność wykonywania wielu rutynowych czynności życia codziennego (jedzenie, kąpiel, ubieranie się itp.).
• Rozwój przykurczu, skurcze mięśni, bóle mięśni i stawów.
• Trudności w oddawaniu moczu i wypróżniania, nietrzymanie moczu.
• Zwiększone prawdopodobieństwo złamań, wad rozwojowych kości i stawów, odleżyn.
• Na poziomie psychologicznym może sprzyjać izolacji i rozwojowi objawów depresyjnych.
• Znaczący spadek jakości życia.
• Trudność w skutecznym opracowaniu leczenia rehabilitacyjnego.

Mimo to spastyczność może być również korzystna w niektórych przypadkach:

• Poprawia lub zmniejsza atrofię mięśni z powodu nieużywania różnych grup mięśni.
• Zmniejsza obrzęki lub obrzęki nóg powstałe w wyniku bezruchu.
• Zmniejsza ryzyko zakrzepicy żylnej kończyn dolnych.
• Zmniejsza osłabienie mięśni nóg i wspomaga wstawanie.
• Sprzyja odruchowi wycofania się w obliczu bodźca wywołującego ból.
• Zmniejsza prawdopodobieństwo wystąpienia niedociśnienia sprzyjającego kontroli ciśnienia krwi.

Leczenie

Istnieje szereg interwencji terapeutycznych, których celem jest leczenie objawów i powikłań spastyczności. Należy to leczyć, gdy ból i sztywność mięśni negatywnie wpływają zarówno na rutynowe czynności, jak i na jakość życia chorego.

Generalnie w leczeniu spastyczności bierze udział zwykle szerokie grono specjalistów, w tym m.in. neurolog, fizjoterapeuta, terapeuta zajęciowy, neurochirurg, ortopeda.

Na poziomie klinicznym spastyczność można leczyć metodami farmakologicznymi i niefarmakologicznymi.

Niefarmakologiczna interwencja terapeutyczna

Fizyczna interwencja lub leczenie ma na celu złagodzenie objawów spastyczności:

• Regularne ćwiczenia rozciągające mięśnie pomagają poprawić elastyczność i zmniejszyć napięcie mięśni.
• Ćwiczenia z ciężarem lub w pozycji pionowej również poprawiają elastyczność mięśni.
• Zastosowanie protez, szyn lub innych środków ortopedycznych pozwala na modyfikację obecności nieprawidłowej postawy ciała i poprawę częstości występowania skurczów mięśni.
• Stosowanie ciepła / zimna jest również korzystne dla zmniejszenia napięcia mięśniowego.

Te i inne środki interwencji fizycznej muszą być kontrolowane i nadzorowane przez specjalistę, z reguły fizjoterapeuci są odpowiedzialni za realizację programów rehabilitacji w placówkach służby zdrowia.

Farmakologiczna interwencja terapeutyczna

Interwencja za pomocą leków jest stosowana, gdy fizjoterapia nie jest skuteczna. W przypadku rozległego zajęcia różnych obszarów ciała lekarze mogą przepisać leki doustne, takie jak: baklonen, benzodiazepiny, engen czy ryzanidyna.

Chociaż w wielu przypadkach przynoszą korzyści, niosą ze sobą również szereg skutków ubocznych, takich jak senność, zmęczenie, zmęczenie, osłabienie lub nudności.

Bibliografia

1. AANS. (2016). Spastyczność. Uzyskane od American Association of Neurological Surgeons.
2. Cleveland Clinic. (2015). Spastyczność. Otrzymane z Cleveland Clinic.
3. Klinika, M. (2014). Zarządzanie spastycznością po urazie rdzenia kręgowego. Otrzymane z Mayo Clinic.
4. Żyjecie razem. (2009). Co to jest spastyczność? Otrzymane z Living with Spasticity.
5. Lekarze, E. (2013). Przewodnik po ćwiczeniach poprawiających spastyczność w stwardnieniu rozsianym. Uzyskane z Multiple Sclerosis.com.
6. MSKTC. (sf). Spastyczność i urazy rdzenia kręgowego. Uzyskane z Model Systems Knowledge Translation Center.
7. NIH. (2015). Spastyczność. Odzyskane z MedlinePlus.
8. NIH. (2011). Strona informacyjna dotycząca spastyczności. Otrzymane z National Institute of Neurological Disorders and Stroke.
9. Tecglen, C. (2015). Przewodnik Dla osób, które żyją ze spastycznością. Madryt: Narodowy Uniwersytet Kształcenia na Odległość.
10. UMMC. (2015). Spastyczność. Otrzymane z University of Maryland Medical Center.