ZESPÓŁ JOUBERTA: OBJAWY, PRZYCZYNY, LECZENIE - NEUROPSYCHOLOGIA - 2026

Zespół Jouberta to zaburzenie genetyczne charakteryzujące się zmniejszonym napięciem mięśniowym, problemami z koordynacją, nieprawidłowymi ruchami oczu, wzorcami oddechowymi i zmienionym upośledzeniem umysłowym (Fundacja Joubert Syndrome, 2016).

Wszystkie te zmiany wynikają z autosomalnej transmisji genetycznej, która spowoduje poważne nieprawidłowości w mózgu, redukcję robaka móżdżku, a także nieprawidłowości w strukturze pnia mózgu (National Institute of Neurological Disorders and Stroke, 2016).

Ponadto zespół Jouberta należy do grupy zaburzeń zwanych ciliopatiami, które obejmują dysfunkcję części komórek zwanych rzęskami. Fundacja Zespołu Jouberta, 2016).

Wstępnego opisu tej patologii dokonały Marie Joubert i współpracownicy w 1968 roku, w którym opisano cztery przypadki. Pacjenci mieli częściowy lub całkowity brak robaka móżdżku, epizodyczny zespół ampnea-hypernea u noworodków, nieprawidłowe ruchy oczu, ataksję i upośledzenie umysłowe (Angemi i Zucotti, 2012).

Ponadto zespół ten był również związany z różnymi zmianami wielonarządowymi, takimi jak zwłóknienie wątroby, polidaktylia, nefronoptyoza lub dystrofia siatkówki (Angemi i Zucotti, 2012).

Jeśli chodzi o leczenie, obecnie nie ma lekarstwa na zespół Jouberta. Interwencje terapeutyczne mają na celu kontrolę i wsparcie objawowe, stymulację fizyczną i intelektualną dzieci oraz terapię zajęciową (National Institute of Neurological Disorders and Stroke, 2016).

Cechy zespołu Jouberta

Zespół Jouberta (JS) to rodzaj patologii pochodzenia genetycznego, który charakteryzuje się wrodzonymi wadami rozwojowymi w okolicy pnia mózgu i agenezą (częściową lub całkowitą nieobecność) lub hipoplazją (niepełnym rozwojem) robaka móżdżku, co może powodować (Ophatnet, 2009).

Mówiąc dokładniej, na poziomie anatomicznym charakteryzuje się tak zwanymi objawami trzonowymi śródmózgowia: agenezą lub niedorozwój robaka móżdżku, zwężeniem górnych szypułek móżdżku z pogrubieniem, wydłużeniem i brakiem odkrztuszania oraz głębokim dołem międzykręgowym (Angemi i Zuccoti, 2012).

Jest to zaburzenie, które może wpływać na wiele obszarów i narządów ciała, więc objawy przedmiotowe i podmiotowe różnią się znacznie u osób dotkniętych chorobą (US National Library of Medicine, 2011).

Większość osób dotkniętych chorobą cierpi na osłabienie napięcia mięśniowego (hipotonia) i problemy z koordynacją ruchową (ataksja). Inne charakterystyczne cechy to: epizody zaburzonego oddychania, oczopląs (mimowolne i arytmiczne ruchy oczu), opóźniony rozwój motoryczny i zmienne trudności intelektualne (US National Library of Medicine, 2011).

Statystyka

Częstość występowania zespołu Jouberta oszacowano na około 1/80 000 do 1/100 000 przypadków żywych urodzeń. Na całym świecie zarejestrowano ponad 200 przypadków klinicznych (Angemi i Zuccoti, 2012).

Wielu specjalistów uważa, że ​​liczby te są niedoszacowane, ponieważ zespół Jouberta ma szeroki zakres afektów i jest powszechnie niedodiagnozowany (US National Library of Medicine, 2011).

Objawy

Wiele klinicznych objawów zespołu Jouberta jest bardziej niż ewidentnych w dzieciństwie, wiele dzieci dotkniętych chorobą ma znaczne opóźnienia ruchowe (National Organization for Rare Disease, 2011).

Najczęstszymi cechami przebiegu klinicznego są: brak kontroli mięśni (ataksja), zmienione wzorce oddechowe (hiperkapnia), bezdech senny, nieprawidłowe ruchy oczu (oczopląs) i niskie napięcie mięśni (National Organization for Rare Disease, 2011).

Z drugiej strony, niektóre ze zmian, które mogą być związane z zespołem Jouberta obejmują: zmieniony rozwój siatkówki, nieprawidłowości w tęczówce, zez, zmiany w nerkach i / lub wątrobie, wysunięcie błon pokrywających mózg, między innymi ( National Organization for Rare Disease, 2011).

Wszystkie zmiany wynikające z tego zespołu obejmują kilka obszarów: neurologiczne, oczne, nerkowe i mięśniowo-szkieletowe (Bracanti i wsp., 2010).

Zaburzenia neurologiczne ( Bracanti i wsp., 2010)

Najbardziej charakterystyczne zaburzenia neurologiczne zespołu Jouberta to Bracanti i wsp., 2010): hipotonia, ataksja, uogólnione opóźnienie rozwoju, zaburzenia intelektualne, zmiana wzorców oddechowych i nieprawidłowe ruchy oczu.

• Hipotonia: osłabienie mięśni jest jednym z objawów, które można zaobserwować wcześniej, w okresie noworodkowym lub we wczesnym dzieciństwie. Chociaż osłabienie mięśni jest objawem klinicznym występującym w wielu różnych patologiach, jego wspólna prezentacja z innymi zmianami pozwala na rozpoznanie zespołu Jouberta.
• Ataksja : początkowe osłabienie mięśni zwykle prowadzi do ataksji lub znacznej utraty koordynacji ruchowej. We wczesnych latach samodzielnego chodzenia często dochodzi do znacznego braku równowagi i niestabilności.
• Zaburzenia układu oddechowego : zaburzenia układu oddechowego pojawiają się wkrótce po urodzeniu i zwykle ustępują wraz z rozwojem, a nawet zanikają w wieku około sześciu miesięcy. Najbardziej charakterystyczną zmianą jest zapewnienie krótkich epizodów bezdechu (przerwanie oddychania), po których następują epizody hiperpnei (przyspieszenie oddechu).
• Nieprawidłowe ruchy oczu : jedną z najczęstszych cech jest ataksja okoruchowa, która objawia się m.in. trudnością w śledzeniu obiektów, której towarzyszą kompensacyjne ruchy głowy, zmniejszenie powolnego śledzenia wzroku. Ponadto u tych pacjentów często obserwuje się oczopląs. Wszystkie te zmiany są niezależne od specyficznych nieprawidłowości ocznych, które istnieją na poziomie fizycznym.
• Opóźnienie rozwojowe: we wszystkich przypadkach istnieje zmienny poziom opóźnienia w rozwoju dojrzałości, w szczególności najbardziej dotknięte są zdolności językowe i motoryczne. Z drugiej strony obecność zmian intelektualnych jest również powszechna, jednak nie jest to cecha podstawowa, w wielu przypadkach może pojawić się normalna inteligencja, aw innych ograniczenia.
• Wady rozwojowe OUN: oprócz opisanych powyżej zmian klinicznych istnieją różne zmiany w ośrodkowym układzie nerwowym, które są zwykle związane z występowaniem zespołu Jouberta: wodogłowie, poszerzenie tylnego dołu, zmiany w ciele modzelowatym, cysty w istocie białej, krwiaki podwzgórza, brak przysadki mózgowej, nieprawidłowości w migracji neuronów, zmiany i wady organizacji korowej, między innymi.

Zaburzenia oka (Bracanti i in., 2010)

Na poziomie fizycznym siatkówka jest jednym z narządów dotkniętych zespołem Jouberta. Zmiany w tym narządzie przejawiają się w postaci dystrofii siatkówki, na skutek postępującej degeneracji komórek odpowiedzialnych za fotodbiór.

Na poziomie klinicznym zmiany oczne mogą obejmować zarówno wrodzoną ślepotę siatkówki, jak i postępującą degenerację siatkówki.

Z drugiej strony można również zaobserwować obecność colobomy. Ta zmiana oka jest wrodzoną wadą, która wpływa na tęczówkę oka i objawia się jako dziura lub szczelina.

Zmiany w nerkach ( Bracanti i wsp., 2010)

Patologie związane z czynnością nerek dotykają ponad 25% osób dotkniętych zespołem Jouberta.

W wielu przypadkach zaburzenia czynności nerek mogą pozostawać bezobjawowe przez kilka lat lub mogą się objawiać niespecyficznymi objawami, aż przejawiają się ostrą lub przewlekłą niewydolnością nerek.

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe (Bracanti i wsp., 2010)

Od pierwszych opisów tej patologii częstym objawem klinicznym jest polidaktialia (zaburzenie genetyczne, które zwiększa liczbę palców rąk i nóg).

Ponadto często obserwuje się anomalie ustno-twarzowe lub strukturalne na poziomie kręgosłupa.

Przyczyny

Badania eksperymentalne sklasyfikowały zespół Jouberta jako zaburzenie autosomalne recesywne (National Organization for Rare Disease, 2011).

Choroba genetyczna autosomalna recesywna oznacza, że ​​dwie kopie nieprawidłowego genu muszą być obecne, aby cecha lub choroba wystąpiła (National Institutes of Health, 2014).

Dlatego recesywna zmiana genetyczna występuje, gdy osoba dziedziczy ten sam nieprawidłowy gen dla tej samej cechy od każdego z rodziców. Jeśli dana osoba otrzyma tylko jedną kopię genu związanego z chorobą, będzie nosicielem, ale nie będzie wykazywać objawów (National Organization for Rare Disease, 2011).

Co więcej, co najmniej dziesięć genów zidentyfikowano jako jedną z możliwych przyczyn zespołu Jouberta (National Organization for Rare Disease, 2011).

Mutacja w genie AHI1 jest odpowiedzialna za ten stan patologiczny u około 11% rodzin dotkniętych chorobą. U osób z tą zmianą genetyczną zmiany widzenia są powszechne z powodu rozwoju dystrofii siatkówki (National Organization for Rare Disease, 2011).

Mutacja genu nphp1 jest przyczyną około 1-2% przypadków zespołu Jouberta. U osób z tą zmianą genetyczną często występują zmiany w nerkach (National Organization for Rare Disease, 2011).

Z drugiej strony mutacja genu CEP290 jest przyczyną 4–10% przypadków zespołu Jouberta (National Organization for Rare Disease, 2011).

Ponadto mutacje w genach TME67, JBTS1, JBTS2, JBTS7, JBTS8 i JBTS9 są również związane z rozwojem zespołu Jouberta (National Organization for Rare Disease, 2011).

Diagnoza

Rozpoznanie zespołu Jouberta dokonuje się na podstawie objawów fizycznych. Konieczne jest zarówno szczegółowe badanie fizykalne, jak i zastosowanie różnych testów diagnostycznych, zwłaszcza obrazowania metodą rezonansu magnetycznego (Ophatnet, 2009).

Ponadto molekularne testy genetyczne są również często wykorzystywane do identyfikacji zmian genetycznych, które zostały wykazane w 40% przypadków zespołu Jouberta (National Organization for Rare Disease, 2011).

Z drugiej strony możliwe jest również prenatalne rozpoznanie tej patologii poprzez badanie ultrasonograficzne płodu i analizę molekularną, zwłaszcza w rodzinach z genetycznym wywiadem zespołu Jouberta (Ophatnet, 2009).

Klasyfikacja diagnostyczna

Gdy najbardziej charakterystyczne cechy zespołu Jouberta występują w połączeniu z jedną lub więcej dodatkowymi patologiami fizycznymi, można postawić diagnozę zespołu Jouberta i powiązanych zaburzeń (JSRD) (US National Library of Medicine, 2011).

Dlatego w zależności od rodzaju powiązanej patologii związanej z obecnością zespołu Jouberta możemy znaleźć podtypy tego. Jednak system klasyfikacji zespołu Jouberta wciąż znajduje się w fazie ewolucyjnej ze względu na odkrycie wkładu genetycznego i lepsze zrozumienie korelacji fenotypowych.

Możemy zatem znaleźć (Bracanti i in., 2010):

• Zespół Pure Jouberta (SJ): Oprócz nieprawidłowości związanych z objawami trzonowymi, pacjenci wykazują objawy neurologiczne charakteryzujące się ataksją, opóźnieniem rozwoju oraz zaburzeniami w oddychaniu i koordynacji oczu. Nie wiąże się to z innymi zmianami fizycznymi.
• Zespół Jouberta z wadami wzroku (JS-O): Oprócz cech neurologicznych występują zmiany fizyczne związane z dystrofią siatkówki.
• Zespół Jouberta z wadami nerek (JS-R) : Oprócz cech neurologicznych występują zmiany fizyczne związane z patologiami nerek.
• Zespół Jouberta z wadami oczno-nerkowymi ( JS-OR ): Oprócz cech neurologicznych występują zmiany fizyczne związane z dystrofią siatkówki i patologiami nerek.
• Zespół Jouberta z wadami wątroby ( JS-H ): charakterystyczne objawy zespołu Jouberta są związane z obecnością w nerwu wzrokowym wątrobowych, naczyniówkowo-siatkówkowych lub cloboma.
• Zespół Jouberta z defektem cyfrowo-ustno-twarzowym (JS-OFD): pojawiają się objawy neurologiczne, którym towarzyszą fizyczne zmiany, takie jak między innymi język płatkowy lub podwójny, wędzidełko policzkowe, polidaktylia.

Leczenie

Leczenie stosowane w zespole Jouberta jest objawowe i wspomaga podstawowe patologie. Oprócz interwencji farmakologicznych często stosuje się wczesną stymulację na poziomie fizycznym i poznawczym (National Institute of Neurological Disorders and Stoke, 2016).

Gdy zaburzenia oddechowe są znaczące, zwłaszcza w początkowych fazach życia, konieczne jest monitorowanie czynności układu oddechowego (National Institute of Neurological Disorders and Stoke, 2016).

Z drugiej strony identyfikacja i kontrola zwyrodnienia oka, powikłań nerkowych i pozostałych powikłań związanych z zespołem Jouberta muszą być przeprowadzone jak najwcześniej, aby dostosować środki terapeutyczne (National Institute of Neurological Disorders and Stoke, 2016) .

Bibliografia

1. Angemi, J. i Zuccotti, J. (2012). Aktualizacje dotyczące zespołu Jouberta. ALCMEON.
2. Brancati, F., Dallapiccola, B. i Valente, E. (2010). Zespół Jouberta i powiązane zaburzenia. Pozyskano z Orphanet Journal of Rare Diseases: ojrd.biomedcentral.com/
3. Medycyna, ONZ (2011). Zespół Jouberta. Pobrane z Genetics Home Reference: ghr.nlm.nih.gov
4. NIH. (2016). Co to jest zespół Jouberta? Otrzymane z National Institute of Neurological Disorders and Stroke: ninds.nih.gov
5. NORD. (2011). Zespół Jouberta. Otrzymane z National Organization for Rare Disorders: rarediseases.org
6. Orphanet. (2009). Zespół Jouberta. Uzyskane z orpha.net.